ЦИТОТОКСИЧЕН Т-ЛИМФОЦИТЕН АНТИГЕН 4 ХАПЛОИНСУФИЦИЕНЦИЈА/
CYTOTOXIC T-LYMPHOCYTE ANTIGEN 4 (CTLA-4) HAPLOINSUFFICIENCY
MKБ-10 D84.8
ПРЕВАЛЕНЦА – забележана кај помалку од 1/1 000 000 население.
ВОВЕД
CTLA-4 хаплоинсуфициенција е ретка генетска состојба која се карактеризира со делумен
дефицит на CTLA-4 протеинот, кој игра клучна улога во регулирањето на имунолошкиот
систем. Оваа состојба е предизвикана со мутација или делеција на една копија на генот за
CTLA-4, што доведува до недостаток на функционален CTLA-4 протеин. CTLA-4
(цитотоксичен Т-лимфоцитен антиген 4) е молекула која помага да се спречи прекумерна
активација на Т-клетките и автоимунитет. Кога CTLA-4 е дефицитарен или
дисфункционален, имунолошкиот систем станува прекумерно активен, што ја зголемува
можноста за автоимуни заболувања, имунолошка дисрегулација и осетливост на
инфекции. CTLA-4 хаплоинсуфициенцијата може да се манифестира со различни
симптоми, вклучувајќи рекурентни инфекции, автоимуни заболувања и инфламаторни
нарушувања. Состојбата најчесто се дијагностицира во детството или раната младост и е
потребно внимателно водење на болеста за да се спречат сериозни компликации.
ЕТИОЛОГИЈА
CTLA-4 е изразен на површината на Т-клетките и игра важна улога како негативен
регулатор на имунолошките одговори. Тој функционира со поврзување со
костимулаторни молекули како CD80 и CD86 на антиген-презентирачките клетки (APC),
што доведува до намалување на активацијата на Т-клетките и спречување на прекумерна
имунолошка реакција која може да предизвика автоимуни заболувања. Кај лица со CTLA-
4 хаплоинсуфициенција, мутацијата во едната копија на генот CTLA-4 резултира со
намалена количина на функционален CTLA-4 протеин. Како последица на тоа, Т-клетките
стануваат помалку регулирани, што доведува до претерана имунолошка реакција. Оваа
имунолошка дисрегулација може да резултира со:
автоимуни заболувања – поради прекумерна активација на имунолошкиот систем,
лицата со CTLA-4 хаплоинсуфициенција имаат зголемен ризик од развој на
автоимуни заболувања, како што се автоимун тироидитис, дијабетес тип 1 и
воспалителни болести на цревата;
имунолошки дефекти – и покрај прекумерната активација на имунолошкиот
систем, тој често не може ефективно да се бори против инфекциите; овие лица се
подложни на рекурентни или упорни инфекции, особено вирусни и габични
инфекции;
нарушување на активацијата на Т-клетките – недостатокот на CTLA-4 води до
зголемена активација на Т-клетките, што може да придонесе до развој на
воспаление, оштетување на ткивата и различни инфламаторни нарушувања.
СИМПТОМИ И ДИЈАГНОСТИЦИРАЊЕ
Симптомите на CTLA-4 хаплоинсуфициенција можат да се разликуваат во зависност од
тежината на состојбата и степенот на имунолошка дисрегулација. Честите манифестации
вклучуваат:
рекурентни инфекции – поради нарушената регулација на имунолошкиот систем,
лицата со CTLA-4 хаплоинсуфициенција имаат поголема подложност на инфекции,
вклучувајќи рекурентни вирусни, бактериски и габични инфекции;
автоимуни заболувања – прекумерната имунолошка реакција може да доведе до
развој на автоимуни заболувања кои можат да зафатат различни органи, како што
се тироидата (автоимун тироидитис), панкреасот (дијабетес тип 1) и цревата
(воспалителни болести на цревата). Симптомите на автоимуните заболувања
вклучуваат замор, губење тежина, болки во зглобовите, кожни осипи и
гастроинтестинални проблеми;
хронично воспаление – лицата можат да развијат хронични инфламаторни
состојби, вклучително и лимфоцитна инфилтрација во различни органи, кожни
осипи и воспаление на очите (увеитис) или зглобовите (артритис);
забавен раст кај деца – поради рекурентни инфекции и автоимуни манифестации,
децата можат да имаат проблеми со растот, забавен развој и неуспех во
напредување во тежина.
Дијагностицирањето на CTLA-4 хаплоинсуфициенција вклучува комбинација на
клиничка проценка, генетско тестирање и анализа на имунолошкиот систем:
клиничка проценка – лекарот ќе ја процени медицинската историја на пациентот,
семејната историја на автоимуни заболувања или имунодефициенции, како и
симптомите, вклучувајќи рекурентни инфекции или симптоми на автоимуни
заболувања;
генетско тестирање – есенцијално за потврдување на дијагнозата; ова тестирање
идентификува мутации или делеции на CTLA-4 генот, кој се наоѓа на хромозом 2q33;
мутациите на овој ген можат да резултираат во намален или отсутен CTLA-4
протеин, што води до хаплоинсуфициенција;
тестирање со флуоресцентна цитометрија – овој тест може да го оцени нивото на
CTLA-4 на Т-клетките; намаленото ниво на CTLA-4 е индикативно за состојбата на
хаплоинсуфициенција;
тестирање на имунолошката функција – оценката на имунолошката функција,
вклучувајќи анализа на активацијата на Т-клетките и нивниот одговор на
стимулирање, може да открие дисфункција поради недостатокот на правилно
регулиран CTLA-4.
ПОСЛЕДИЦИ
Иако не постои лек за оваа состојба, со навремено откривање и соодветно управување со
цел да се намалат инфекциите, воспалението и автоимунитетот, пациентите можат да
водат релативно нормален и квалитетен живот. Тие не треба да бидат изолирани или
ограничени во нивните секојдневни активности. Бидејќи типовите и степенот на
имунолошка дисрегулација забележана и кај CTLA-4 хаплоинсуфициенцијата и кај
недостатокот на LRBA, се доста променливи, засегнатите лица често имаат потреба од
внимателно следење од страна на супспецијалист. Понатамошните истражувања и
напредокот во имунолошките терапии се клучни за понатамошно подобрување на
исходите за пациентите со CTLA-4 хаплоинсуфициенција
ТРЕТМАН
Бидејќи симптомите вклучуваат рекурентни инфекции, автоимуни заболувања и
хронични воспаленија, се јавува потреба од внимателна и мултидисциплинарна
медицинска грижа. Лекувањето на CTLA-4 хаплоинсуфициенција нема да го излечи
нарушувањето, но фокусот е насочен кон управување со симптомите и спречување идни
компликации. Стратегијата за управување вклучува:
имуносупресивна терапија – лекови како што се кортикостероиди и други
имуносупресивни лекови (метотрексат, азатиоприн) можат да се користат за
контрола на автоимуните заболувања и намалување на воспалението; овие
третмани имаат за цел да ја намалат прекумерната имунолошка реакција и да
спречат оштетување на ткивата;
интравенозен имуноглобулин (IVIG) – кај лица со рекурентни инфекции поради
имунолошка дисфункција, IVIG-терапијата може да помогне за зајакнување на
имунолошката функција преку обезбедување на антитела за борба против
инфекциите;
управување со инфекции – навремено лекување со антибиотици, антивирусни и
антигабични лекови; CTLA-4 хаплоинсуфициенцијата е ретка и сериозна состојба
која доведува до имунолошка дисрегулација, со зголемен ризик за автоимуни
заболувања и инфекции; недостатокот на CTLA-4 протеин доведува до прекумерна
активација на Т-клетките и недостаток на имунолошка контрола, што може да
предизвика сериозни здравствени проблеми.
