На 30 октомври 1890 година, група од 120 жители на Охрид испратиле молба до Вселенскиот патријарх во Цариград, барајќи повторно воспоставување на Охридската архиепископија и отворање училишта на мајчин јазик.
Документот, познат како „Молба на охридското граѓанство за обнова на Охридската архиепископија“, претставува значајно историско сведоштво за црковните, образовните и културните стремежи на дел од охридското население кон крајот на 19 век.
Во период кога Македонија се наоѓала под османлиска власт, охриѓани преку оваа иницијатива се обратиле до Вселенскиот патријарх со барање да се заложи за остварување на нивните права и потреби пред надлежните власти.
Едно од централните барања било обновувањето на Охридската архиепископија, која била укината во 1767 година, со што престанала да постои како самостојна црковна институција и била ставена под јурисдикција на Цариградската патријаршија.
Барање за сопствени училишта и настава на мајчин јазик
Покрај црковното прашање, особено место во молбата заземало и образованието. Потписниците барале да им биде овозможено отворање сопствени училишта во кои децата ќе се образуваат на својот мајчин јазик, зачувувајќи ги притоа своите културни особености и православната верска традиција.
Во документот се наведува дека охриѓани веќе имале обезбедено учители кои самите ги плаќале и издржувале, што укажува на нивната решителност да создадат услови за образование според сопствените потреби.
Особено значаен е делот во кој потписниците се определуваат како „Словените од Македонија“ и ја истакнуваат желбата за самостојност како народ. Овие формулации се важен извор за проучување на идентитетските, културните и образовните процеси во Македонија во тој историски период.
Сведоштво за стремежите на охриѓани
Молбата со 120 потписи не била само барање за враќање на една црковна институција. Таа истовремено ги изразувала и настојувањата за зачувување на јазикот, културата и можноста за образование на мајчин јазик.
Денес, повеќе од еден век подоцна, овој документ останува значајно историско сведоштво за борбата на дел од охридското население за црковни и образовни права во услови на сложени политички и општествени околности.
Историската молба од 1890 година потсетува на значењето што црковното прашање, образованието и зачувувањето на културниот идентитет го имале за охриѓани во последните децении на 19 век.
